सवै जान्ने नेपाली

  • चिया पसल, भट्टी पसल  र पार्टीहरु: जमघट अड्डा ।

– डा निर्मल कणेल,, दिसम्वर ३०, २०१८

दिसंबर ३०, २०१८ मा काठमाण्डु पोष्टमा प्रकाशित लेख अंग्रेजीबाट भेषराज कणेल द्वारा  नेपालीमा रुपान्तरिक।

नेपालका गाउं, शहर वा विदेशमा वस्ने सुविधा संपन्न नेपालीहरुको यस्तो समूह छ, जसका सदस्यहरुमा एक  विशेष लक्षण हुन्छ : उनीहरु मानिसहरुविच घुलमिल हुन र जुनसुकै विषयमा पनि आफ्नो विशेषज्ञ राय दिन मन पराउछन ।यी विचित्र विशेषज्ञहरुको एक अर्को एक विशेषता पनि छ: यी सवै जान्नेहरु मुख्यत: पुरुष नै हुन्छन, जुन नेपालको पितृसत्तामक समाजको प्रतिविम्व पनि हो। यी पुरुषहरु आफ्नो स्वघोषित विशेषज्ञताको दिनभर गुड्डी हांक्न थाक्दैनन। कहांबाट आएका हुन, अहिले कहां बसोबास गरी रहेछन र सामयिक राजनैतिक चर्चाको विषय के हो, सो मात्रै फरक हुन्छ।

उदाहरणका निम्ति गाउंका “हरि काका” नै लिउं। उनी विहान उठ्छन, एक कप दुध र मरिच हालेको गुलियो तातो चियाको फुक्दै पिउछन, आफ्नो दैनिकी सिद्ध्याउछन र आफ्नी पत्निलाई देउरालीमा मिटिंगमा जानुछ भन्दै निस्किन्छन। त्यस्तै यता काठमाण्डौमा “हरि सर” विहान उठछन, तौल घटाउन धुलो भरिएको बाटोमा मर्निंग वाकमा निस्कन्छन,  घर फर्की अखवार पढ्दै हरियो चिया पिउछन। आफ्नी श्रीमति शकुन्तलालाई अफिसमा धेरै काम छ, म व्यस्त हुन्छु आज  भनेर घरबाट निस्किन्छन। अफिस पुग्ने वित्तिकै हाजीर ठोक्छन, क्यान्टिनमा चिया पिउदै  गफमा मिसिन पुगी हाल्छन । यो त कार्यालयको कामको एक अभिन्न अंग भएको छ उनका निम्ति। उता अर्को हरी डिभि परेर अमेरिका पुग्छन र केही महिनामै उनले आफुलाई ह्यारी भन्दै परिचय गराउन थाल्दछन । म्यानह्याटनको छेउमा उनले विहानै कफीको गिलास समाई हतार हतारमा विहानको खाना पोको पार्छन र सुती रहेको आफ्नी श्रिमतीलाई “डार्लिंग,  हर्खवहादुरकहा आज पार्टी छ, खान पीन उतै हुन्छ,  मलाई अलि ढिलो हुन्छ” सुनाउदै  फटाफट निस्किन्छन।

हरेक विषयका ज्ञाता

 यी “सवै जान्ने”हरु जम्मा हुन चिया पसल, क्यान्टिन, भट्टी र रंगीन पार्टीहरुमा छिर्छन र आफु सवै विषयका जानकार भएको सोंच्दछन। हामीले यस्ता छलफललाई “चिया पसलको गफ” भन्ने गर्दछौं। नका अड्डा  अव त अलि विस्तार पनि भएका छन । आजकल त  ट्विटर, फेसवुक जस्ता आभासी संसार यिनीहरुका भेटघाट र गफ गाफका निम्ति पूर्वनिर्धारित अड्डा पनि बनिसकेका छन।  कसैले मागोस नमागोस आफ्नो अति मह्त्वपूर्ण दृष्टिकोण, परामर्श र विशेषज्ञता फुटी कौडी नलिइकनै उपलव्ध गराउन कुनै मौका वा मंच छोड्दैनन यिनीहरु। 

हरी काका एक कृषक हुन, तर उनले कृषिवारे आफ्नो अनुभवबाट प्राप्त  ज्ञान र सीपवारे  कहिल्यै बोल्दैनन। “गाउ विकास समिति अध्यक्षले विकास निर्माणका नि्म्ति किन कुनै काम गर्न सकेनन वा बाटा घाटा, विद्यालय, स्वास्थ चौकी बनाउन  सुधार्न किन सकेनन? अध्यक्ष भ्रष्ट भएकोले नै यो भएको हो” भन्नेमा उनी दृढ छन र मौका मिल्नासाथ  यो तत्व ज्ञान वांड्न चुक्दैनन। हरी सर शिक्षा मंत्रालयका शाखा अधिकृत  हुन, तर शाखा प्रमुख कसरी प्रभावकारी हुन सक्दछन भन्ने कुरो उनी कहिल्यै चर्चा गर्दैनन। तर उनलाई राम्रोसंग थाहा छ: स्वास्थ मंत्रीले राम्रो काम किन गरेनन, डाक्टर र नर्सहरुको सुपरिवेक्षण किन गर्दैनन, किन डाक्टरहरुलाई ग्रामीण क्षेत्रमा खटाउन सक्दैनन । उता अमेरिकामा वस्ने ह्यारी सब-वेमा काम गर्छन । तर भान्सा कसरी सफा गर्ने, वातावरण स्वस्थ कसरी राख्ने भन्ने वारे आफ्नो अनुभववारे चुइक्क पनि बोल्दैनन । तर उनी किन हाम्रो सरकार असफल भै राख्याछ, नयां विमान स्थल किन बनी रहेका छैनन,  मंत्रीहरुलाई राम्रोसंग अंग्रेजी पनि बोल्न आउदैन भन्ने विषयमा आफुलाई राम्रो दखल भएको ठान्दछन र मौका पाउनासाथ व्यक्त गर्न कहिले पनि छुटाउदैनन।

यी कुराहरु हरी काका, हरी सर वा ह्यारी वारे मात्रै होईनन, यी त ती सवै आफुलाई “सबै जान्ने” भूत सवार नेपालीहरुको गफ गाफ वारेका कुरा हुन । अरुका खोट देख्ने, अरुका थाप्लामा दोष थोपर्ने  र आफु नै “सवै जान्ने” हरुको चरित्र हो। उनीहरुसंग समाधानका उपायहरु भै हाले पनि चिया गफमा मात्र भन्ने गर्दछन, उपयुक्त ठाउमा बोल्दैनन र ठोस प्रमाण पनि उनीहरुसंग हुदैन  ।  ईन्जिनियरले ग्रामीण क्षेत्रमा डाक्टरहरु कसरी परिचालन गर्नु पर्दछ सो बिषयमा बोल्दछन, आफुसंग विश्व दृष्टिकोण भएको जीकिर गर्दछन, तर अस्पतालका पूर्वाधारको विकास कसरी गर्ने सो बारे उनीहरु कुनै सुझाव दिदैनन। वकीलहरु जलविद्युत विशेषज्ञ बन्दछन, तर वातावरणमा यसको प्रभाववारे यिनीहरुलाई थाहै हुदैन। विमान स्थल निर्माण वातावरण अनुकूल हुदैन भन्ने राय डाक्टरहरु दिन्छन।

यसकिसिमका “प्रवुद्ध वर्ग” लाई तीन समुहमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ । पहिलो वर्गमा हरी काका, हरी सरलाई राख्न सकिन्छ, जो सवै विषयमा आफुलाई राष्ट्रीय स्तरको विशेषज्ञ मान्दछन। यिनीहरुको विशेषज्ञ परामर्श या यता उती सुनेको भरमा हुन्छ, या गुगलबाट पाएको अथवा राजनैतिक प्रभावको आधारमा। दोश्रो बर्ग भित्र “ह्यारी”हरु पर्दछन, जो देश छोडी विदेशमा गएका छन र सधै आफुलाई सवै थाहा भएको ठान्दछन । उनीहरुले सधै नेपालका जनतालाई वा नेपाल सरकारलाई गाली गरी रहन्छन। उनीहरु ठान्दछन, अधिकांश नेपालीहरु मेहेनत गर्दैनन, गफ गरेर समय विताउछन र राजनितिले ग्रस्त छन। यिनीहरु सधै भन्ने गर्दछन: नेपालमा जुन सुकै सरकार आए पनि भ्रष्टाचारमा लिप्त हुन्छ,  देश विकासमा ध्यानै दिन्न। 

तेश्रो बर्गका “सबै जान्ने”हरु हुन: वहुराष्ट्रीय कंपनीहरु, अन्तर्राष्ट्रीय संघ संस्था वा विश्वविद्यालयहरुमा काम गर्ने हरु। जुनसुकै विधाको शिक्षा वा विशेषज्ञताको पृष्टभूमी होस, यिनीहरुको विशेषज्ञता क्षेत्रको सीमा नै हुंदैन। यिनीहरुसंग अमेरिका र चिनविचको व्यापार युद्ध तुरुन्त हल गर्न सक्ने क्षमता हुन्छ । अमेरिकाको नया राष्ट्रपति को हुनेछ भन्ने यिनीहरुलाई थाह भै सकेको छ। नेपालले चिन र भारतसंग कस्तो संवन्ध राख्नु पर्दछ भन्न विषयमा त यिनीहरुको दख्खल अलौकिक हुन्छ। 

पूर्वाग्रही दृष्टिकोण

यी “जान्नेहरु’को अर्को विशेषता पनि छ। यिनीहरु आफ्नो परामर्श देशमा आउदा दिदैनन, वाहिर भए पनि पठाउदैनन । म यहां त्यस्ता जान्नेहरुको समुहवारे भन्दै छु, जसको राय या परामर्श खोजिएको हुदैन, तिनका राय प्राय पुर्वाग्रही हुन्छन। हामीहरु सवै देशमा आर्थिक समृद्धी होस भन्ने चाहन्छौं । तर यसको अर्थ हामीले जेमा पनि खोंट निकाल्ने, नेपालका जनता, संस्था वा सरकारलाई दोष दिने गरेर मात्र त हुंदैन। कुनै ईन्जिनियरले भ्रष्टाचार गर्यो भने यो बर्गले पुरै ईन्जिनियरिंग समुदायलाई दोषी हुन भन्ठान्छ। यो लेखमा “यसले त मेराबारे पो यसो भन्यो” भन्ने कसैलाई लाग्छ  भने हो,  त्यो व्यक्ति निश्चयनै यही समुहभित्र पर्दछ, र म त्यसलाई निशुल्क परामर्श दिन्छु: तपाईले आफ्नो वानी व्यहोरा सुधार्नोस र व्यवहारीक एवं रचनात्मक हुन थाल्नु होस। 

अस्तु: